Η εικαστική έκφραση στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης

  Η εικαστική έκφραση στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης

STREAT ART PHOTO. TATE GALLERY

Γράφει ο Κώστας Ευαγγελάτος*

Στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης η θέση του σύγχρονου εικαστικού καλλιτέχνη, ο οποίος εξακολουθεί να δημιουργεί με πυξίδα το «είναι» του – μέσα στο κυριαρχούμενο από τα δεδομένα και τα ζητούμενα των νέων τρόπων και μορφών επικοινωνιακού πεδίου – είναι θολή ακόμη και ταλαντευόμενη.

Κοινές πολιτιστικές συντεταγμένες επηρεάζουν καθοριστικά την καλλιτεχνική έκφραση, που μετασχηματίζεται με ποικίλους τρόπους σε πολλαπλά επίπεδα. Θεωρητικά διλήμματα, γενικευμένες αντιθέσεις, συγκλίσεις, αποκλίσεις, αντινομίες και ζητούμενα προκύπτουν από τον ιδεολογικό και αισθητικό πολτό του παρόντος.

Έναν πολτό από τον οποίο συγκροτείται και λειτουργεί το σύστημα διακίνησης και επικοινωνίας των εικαστικών «προϊόντων» στην παγκοσμιοποιημένη οικονομική ζώνη με τους πιθανούς αποδέκτες, χρήστες, συμμετέχοντες και επενδυτές.

Ιδιαίτερα από τα media κάθε τύπου επιβάλλονται νέες αντιλήψεις, θέσεις και πρακτικές που προξενούν αντιδράσεις και ιδεολογικές συγκρούσεις, όχι μόνο στο κυρίαρχο οικονομικό φάσμα και τις αναμενόμενες  ταλαντεύσεις του, αλλά και για τις αισθητικές κατευθύνσεις και πολιτικές, που επηρεάζουν άμεσα την πνευματική καλλιέργεια. Χαρακτηριστικοί και οι νέοι διαδικτυακοί όροι: live streaming, on line προβολές, ψηφιακό preview εκθέσεων, διαδικτυακή τηλεόραση οργανισμών, παγκόσμιες ψηφιακές πρεμιέρες.

Η ανθρώπινη φύση, από την αρχή της ύπαρξής της διαφοροποιήθηκε από τα υπόλοιπα όντα, με τη δημιουργία νέων, εξελιγμένων μορφών επικοινωνίας.

Η γέννηση και η ανάπτυξη της τέχνης υπήρξε πάντοτε συνδεδεμένη και εξαρτώμενη από τις συνθήκες διαμόρφωσης του περιβάλλοντος. Οι κλιματολογικές συνθήκες με το κοινωνικό, οικονομικό, πολιτικό υπόβαθρο διαμόρφωσαν και συντέλεσαν στη δημιουργία των πολιτιστικών συνθηκών. Ένα έργο τέχνης, είναι προϊόν που πηγάζει μέσα σε ορισμένο κοινωνικό πλαίσιο, μιας συγκεκριμένης εποχής την οποία και εκφράζει.

Στην πορεία ανάπτυξης του ανθρώπινου γένους εκφράστηκαν πολλές και ετερόκλητες αντιλήψεις για το σκοπό και τις ερμηνείες της τέχνης. Αποτελεί όμως γενική παραδοχή πως είναι μια μορφή ανθρώπινης επικοινωνίας, εσωτερικής ανάγκης και έκφρασης που πηγάζει από όλες τις αισθήσεις και απευθύνεται σε αυτές. Μέσα από διαδικασίες νοητικές, συναισθηματικές, διαισθητικές μεταφέρεται το αρχικό οπτικό ερέθισμα και μεταφράζεται ως εμπειρία βιωματική σε καθαρό εικαστικό στοιχείο.

Η εικαστική αναπαράσταση αντικαταστάθηκε σταδιακά από υπαινικτικά στοιχεία που καθοδηγούσαν το θεατή να αναγνωρίσει το εικονιζόμενο αισθητικό αντικείμενο και την υπόστασή του. Το έργο τέχνης μπορούσε να διηγηθεί μια ιστορία ηθογραφική, ένα ιστορικό γεγονός, μια κοινωνική ή θρησκευτική μεταρρύθμιση.

Η σύγχρονη εικαστική έκφραση, αν και διατηρεί καταβολές και επιρροές από διάφορες εθνικές παραδόσεις, τείνει να αποκτήσει ένα παγκόσμιο χαρακτήρα, να γίνει ένα κοινό μέσο συνεννόησης, που φιλοδοξεί να ξεπεράσει όλες τις εθνικές διαφορές.

Κι όμως στην πραγματικότητα ο σύγχρονος άνθρωπος ελάχιστα συγκινείται από την τέχνη της εποχής του, ή τουλάχιστον από την τέχνη που του επιβάλλουν τα media σαν τέχνη της εποχής του. Η σύγχυση και η προσποίηση καλύπτουν ένα μεγάλο φάσμα των αναζητήσεων και παρά την πράγματι μεγαλύτερη διάδοση των έργων τέχνης, μέσω αναπαραγωγικών μεθόδων, η τέχνη δεν βιώνεται σαν ανθρώπινη ανάγκη.

Mitra Tabrizian, Τεχεράνη

Σε μια συντελούμενη παγκοσμίωση της αισθητικής κουλτούρας, που κύριο μοχλό πραγμάτωσης έχει τη χρήση των εξελισσόμενων καθημερινά τεχνολογικών μέσων, οι παράμετροι επίτευξης αισθητικής συγκίνησης από νέα καλλιτεχνήματα, είναι  πολύπλοκοι, ποικίλοι και πολλές φορές αλληλοαναιρούμενοι. Αυτό που γενικά διαπιστώνεται είναι ότι οι νέες τεχνολογίες παρέχουν νέες προοπτικές εξέλιξης και εφαρμογής καθώς και ένα καινοτόμο σύνολο εργαλείων και μεθοδολογιών.

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΧΕΙ ΑΡΧΙΣΕΙ ΝΑ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΙΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΑΙΩΝΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΞΙΕΣ, ΤΟ ΧΩΡΟ, ΤΟ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΤΑ ΑΓΑΘΑ

Έμπρακτο παράδειγμα είναι η χρήση του γρήγορου διαδικτύου για τη σύνθεση πολυπρισματικών πολιτιστικών γεγονότων σε δημόσιους χώρους συνήθως με τεράστιο αριθμό συμμετεχόντων. Διανοίγονται έτσι δυναμικοί ορίζοντες συνεργασίας και επικοινωνίας μεταξύ δημιουργών και κοινού, διαπολιτισμικού περιεχομένου.

Οι δημιουργοί μπορεί να διαμένουν σε διαφορετικά κράτη, πόλεις, νησιά ακόμη και χωριά έχουν όμως σήμερα τη δυνατότητα άμεσης συνεργασίας, εκμεταλλευόμενοι το «κοινωνικό φαινόμενο του διαδικτύου». Η επικοινωνία λοιπόν με ποικίλα πολιτιστικά αγαθά γίνεται απεριόριστη.

Η διαπολιτισμικότητα και η πολιτισμική σύγκλιση αποκτούν έτσι ένα νέο, ουσιαστικό περιεχόμενο. Η τεχνολογία έχει αρχίσει να αλλάζει τις κοινωνικές αντιλήψεις αιώνων για τις αξίες, το χώρο, το χρόνο και τα αγαθά. Έχει αρχίσει ήδη να επηρεάζει και να αλλάζει όχι μόνο την μορφή και τους τρόπους διάθεσης των έργων της έμπνευσης και της διάνοιας, αλλά και το ίδιο το περιεχόμενο της τέχνης.

Η ψηφιακή τεχνολογία διαμορφώνει πλέον πάνω σε διαφορετικά πρότυπα την ίδια την ουσία της δημιουργίας και της τέχνης και οδηγεί με τον τρόπο αυτό σε παγκόσμιους λεωφόρους. Αλλάζει η πεποίθηση ότι η τεχνολογία μετασχηματίζει τον πολιτισμό, αλλά ο άνθρωπος έχει, διαχειρίζεται και διατηρεί τον έλεγχο.

 Ο ψηφιακός άνθρωπος έχει διαφορετική αντίληψη για το χρόνο σέ όλες του τις ζωντανές δράσεις, απολήξεις, παραστάσεις, δραστηριότητες.

Έτσι η τεχνολογία πετυχαίνει πολιτιστικές αλλαγές, χωρίς ούτε καν να το αντιλαμβανόμαστε και κυρίως χωρίς να το προσέχουμε.  Καταλήγουμε ότι η υιοθέτηση μιας προσεκτικής στάσης που θα καρπώνεται τα αναμφισβήτητα οφέλη και θα διαχειρίζεται αποτελεσματικά τους πολλαπλούς κινδύνους της αλληλεπίδρασης τεχνολογίας και πολιτισμού αξίζει να διερευνηθεί σε βάθος και κατά κάποιο τρόπο να σκιαγραφηθεί στο μέτρο του εφικτού.

Ένα ακόμη και ιδιαίτερα κρίσιμο ζήτημα είναι αυτό της σύγκλισης που παρατηρείται μεταξύ διαφορετικών πολιτισμών λόγω της επίδρασης των νέων τεχνολογιών.

Magnus Bartas, Οι απογοητευμένοι και οι προσβεβλημένοι, κατασκευή κολλάζ, Σουηδία

Είναι  υφιστάμενος ο κίνδυνος, η πολιτισμική σύγκλιση να οδηγήσει τελικά στην πολιτισμική κυριαρχία του ισχυρότερου;

Μήπως με το ηλεκτρονικά διασυνδεδεμένο περιβάλλον, με κύριο σκοπό την προαγωγή και αξιοποίηση του ψηφιακά διαθέσιμου πολιτισμικού πλούτου, απλώς υποβοηθούμε την πολιτισμική κυριαρχία των ισχυρών; Συμπερασματικά η εφικτή λύση του προβλήματος μπορεί να αναζητηθεί μόνο στην συνύπαρξη, ενάντια στον πολιτιστικό πόλεμο (clash civilization). Η ανεξάρτητη καλλιτεχνική έμπνευση και η υλοποίηση της ακόμη και με την τεχνολογική δια-καλλιτεχνικότητα, παρά τις τεράστιες αντιξοότητες και τους κινδύνους που συναθροίζονται, έχει την δύναμη αντίστασης στα ισοπεδωτικά αναμενόμενα και στην ανάδειξη νέων αισθητικών καρπών.

*Ο Κώστας Ευαγγελάτος είναι Ζωγράφος, Λογοτέχνης, Θεωρητικός της Τέχνης.

Σοφία Αράβου-Παπαδάτου -Διάλογος με το άρθρο: Παγκοσμιοποίηση και Παρεμβατική Τέχνη

Σ. Αράβου-Παπαδάτου

ΜΑΡΜΑΡΟΓΛΥΠΤΕΣ ΤΗΣ ΡΩΓΜΗΣ

Σε διάλογο για το άρθρο: Παγκοσμιοποίηση και Παρεμβατική Τέχνη

Μια ακόμα παρέμβαση του Βασίλη Φιοραβάντε, ζυμωμένη με την προφανή αγωνία για τον άνθρωπο και τη δυσμενή του θέση σε συνθήκες κρίσης και αποπαγκοσμιοποίησης. Τα έχει πει όλα κατά καιρούς και εμείς, δικοί του μεταφραστές προς το κοινό - μεγάλο αποδέκτη - με λέξεις απλές, κινήσεις κατανοητές και ανατρεπτικές, πρέπει να κάνουμε το "πέρασμα". Ναι συμφωνούμε από χρόνια, διεπιστημονικά, διαθεματικά, διακαλλιτεχνικά, να πούμε πολλά με λίγα, στο δημόσιο χώρο! Μαρμαρογλύπτες της αντισυστημικής ρωγμής που φάνηκε στην Ευρώπη, έντεχνα και αναίμακτα, αντινομιστικά και όχι άνομα να διευρύνουμε, για να εισρεύσει συνειδησιακό φως. Τα δύσκολα πάντοτε είναι απλά, εντέλει!

Στάμος: Ένας από τους νεότερους ζωγράφους της ιστορικής ομάδας των αφηρημένων εξπρεσιονιστών ζωγράφων

 Στάμος: Ένας από τους νεότερους ζωγράφους της ιστορικής ομάδας των αφηρημένων εξπρεσιονιστών ζωγράφων 

Γράφει ο Κώστας Ευαγγελάτος

Ο Ελληνοαμερικανός εικαστικός Θεόδωρος Στάμος (Stamos) γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1922. Ο πατέρας του Θεόδωρος Σταματέλος από την Λευκάδα και η μητέρα του από τη Σπάρτη έφθασαν σαν μετανάστες στη Νέα Υόρκη και απέκτησαν έξι παιδιά.

Το 1936, ο δεκατετράχρονος θεόδωρος παρακολούθησε νυχτερινά μαθήματα σχεδίου στη Σχολή Αμερικανών Καλλιτεχνών (American Artists’ School) της Νέας Υόρκης. Αρχικά σκόπευε να ασχοληθεί με την γλυπτική, αλλά λόγω έλλειψης χρημάτων και χώρου στράφηκε στην ζωγραφική που επιδόθηκε με επιτυχία αν και ουσιαστικά ήταν αυτοδίδακτος.

Για να εξοικονομήσει τα προς το ζην εργάστηκε ως τυπογράφος, στιλβωτής παπουτσιών, πωλητής βιβλίων και κορνιζοποιός.

Θεόδωρος Στάμος, Προγονική Λατρεία

Το 1943 πραγματοποίησε την πρώτη του έκθεση στο βιβλιοπωλείο-γκαλερί Γουέηκφιλντ στη Νέα Υόρκη. Το 1946 οργανώθηκε ατομική έκθεση του στην γκαλερί της Betty Parsons και γνώρισε τους καλλιτέχνες Μαρκ Ρόθκο, Κουρτ Ζέλιγκμαν και Μαρκ Τόμπι καθώς και την εκκεντρική συλλέκτρια Πέγκυ Γκουγκενχάιμ. Την ίδια χρονιά το έργο του «Ήχοι στο Βράχο» δωρήθηκε από τον συλλέκτη Ed. Walles Root στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (MοMA).

Το 1948 ταξίδεψε με τον φίλο του ποιητή Ρόμπερτ Πράις στη Γαλλία, την Ιταλία και για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Ο γνωστός εκδότης και τεχνοκριτικός Κριστιάν Ζερβός στο Παρίσι τον γνώρισε με τους κορυφαίους δημιουργούς Μπρανκούζι, Τζακομέτι, Πικάσο κ.ά. Την ίδια χρονιά πήρε μέρος στην 24η Μπιενάλε της Βενετίας.

Από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 άρχισε να διδάσκει σαν επισκέπτης καθηγητής σε κολέγια και πανεπιστήμια των Η.Π.Α. Η τεχνοτροπική του ταυτότητα, παρά τις αρχικές επιρροές από τα έργα του σημαντικού ζωγράφου Γουίλιαμ Μπαζιώτη / William Baziotes (1912-1963), επίσης Ελληνικής καταγωγής, πρώιμου εκπρόσωπου του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, άρχισε να διακρίνεται και να προβάλλεται διεθνώς.

Θεόδωρος Στάμος, Αρχαϊκός Φρουρός

Υπήρξε ένας από τους νεότερους ζωγράφους της ιστορικής ομάδας των αφηρημένων εξπρεσιονιστών ζωγράφων, οι «Οξύθυμοι» (Irascibles). Την κλειστή ομάδα που πέτυχε να μεταθέσει το εικαστικό επίκεντρο από την Ευρώπη στην Αμερική, απάρτιζαν μεταξύ άλλων οι ανατρεπτικοί και μετέπειτα διάσημοι καλλιτέχνες Τζάκσον Πόλοκ, Γουίλεμ ντε Κούνιγκ, Γκλίφορντ Στιλ, Ρόμπερτ Μάδεργουελ, Μπάρνετ Νιούμαν και Μαρκ Ρόθκο.

Όμως το 1971 η ευδόκιμη σταδιοδρομία του Στάμου στην εύρωστη αγορά τέχνης επηρεάστηκε αρνητικά από την ανάμιξή του στην σκαιά «Υπόθεση Ρόθκο». Το 1970 ο επιστήθιος φίλος και σύντροφος του, Μαρκ Ρόθκο αυτοκτόνησε και ο Στάμος διορίστηκε συνδιαχειριστής της περιουσίας του. Τον επόμενο χρόνο, με πρωτοβουλία της κόρης του Ρόθκο, ξεκίνησαν πολυετείς δικαστικοί αγώνες εναντίον του Στάμου και των λοιπών διαχειριστών της περιουσίας του πατέρα της.

Κατηγορούνταν για την απόφασή τους να πουλήσουν 100 έργα του μεγάλου καλλιτέχνη στην γκαλερί «Μάρλμπορο» σε μειωμένες τιμές. Ο Στάμος θα καταβάλλει τότε ένα σεβαστό χρηματικό ποσό για να απεμπλακεί από την σκανδαλώδη υπόθεση. Η διεθνής καριέρα του όμως θα πάρει την κατιούσα εξαιτίας της ιδιότυπα ηθικοκεντρικής νοοτροπίας των μεγαλοαστικών συλλεκτικών κύκλων και των γκαλερί ανά τον κόσμο.

Θεόδωρος Στάμος, Αδάμ

Αυτή η θλιβερή από πολλές πλευρές δοκιμασία και εμπειρία τον οδήγησε στο νησί της καταγωγής του και έτσι άρχισε να επισκέπτεται τακτικά την Ελλάδα με το ελκυστικό και ζωτικό της φως του νόστου. Το 1972 απέκτησε ένα διώροφο παλιό σπίτι στο λιμάνι της Λευκάδας και έκτισε εργαστήριο στην περιοχή του Άη Γιάννη, με θέα το ανοικτό Ιόνιο πέλαγος. Το 1975 δώρισε έργα του στην Εθνική Πινακοθήκη της Ελλάδας, τα οποία εκτέθηκαν το 1976.

Είχα δει την συλλογή των έργων του αυτών και είχα μελετήσει το άρτιο φάσμα των αναζητήσεων του, που απείχε από κάθε αναπαραστατική πρόθεση, αλλά σε μαγνήτιζαν με την ένταση, την αφαιρετική τους οντότητα και τις υπαινικτικές πινελιές. Τον συνάντησα πολύ αργότερα κατά την διάρκεια των εικαστικών σπουδών μου στο Μανχάταν το 1984, στην Ericson Gallery.

Ομολογουμένως η μορφή του ήταν κουρασμένη και η συμπεριφορά του επιφυλακτική, μου μίλησε όμως με ενθουσιασμό για τις συχνές επισκέψεις του στη Λευκάδα. Το 1985 είδα στην kouros Gallery N.Y.C. έκθεση με έργα του από την σειρά «Ιερουσαλήμ», με εκθαμβωτικές χρωματικές τονικότητες και καλλιγραφικά ιδεοσχήματα στα ατέρμονα πεδία.

Θεόδωρος Στάμος, Σειρά Λευκάδα, ΙΑ

Ο Στάμος αναζητεί και αποκρυσταλλώνει στα έργα του ένα συνδυασμό ατέρμονων χρωματικών πεδίων με πρότυπο την διεισδυτική πνευματικότητα και το ποιητικό αίσθημα του Ρόθκο.

Τα αρχετυπικά μοτίβα του σκεπτικού και της κοσμοθεωρίας του αξιοποιούν διδάγματα από την τέχνη των Ινδιάνων, των χαρακτικών του Ανρί Ματίς, του Φράντς Κούπκα, του Ζώρζ Ματιέ κ.α. Οι πρώτοι του πίνακες (1945-1946) κυριαρχούνται από βιομορφικά θέματα, ενώ τα ύστερα έργα του καταγράφουν εικαστικά αυτή καθ’ εαυτή την εμπειρία της προσωπικής του ύπαρξης και τους αρχέγονους κραδασμούς της.

Γενικά, η δημιουργία του έχει επηρεαστεί από τον μυστικισμό της Ανατολής και τη διδασκαλία του Ζεν, εμβαπτισμένη στα χρώματα της λυρικής ατμόσφαιρας που βίωσε με την επιστροφή στο νησί του.

Θεόδωρος Στάμος, Mosses

Η Λευκάδα που ανανέωσε την έμπνευση του, τον τίμησε με Δημοτική Αίθουσα Τέχνης που φέρει το όνομα του. Νομίζω ότι ειδικά στη σειρά έργων του «Λευκάδα» αναδεικνύει αποφασιστικά την προσωπική γραφή του πλήρως αφομοιωμένη και έξοχα διατυπωμένη με την ποιητική του χρώματος και την γεωγραφική σημειολογία. Ο Θεόδωρος Στάμος απεβίωσε το 1997, στο Νοσοκομείο των Ιωαννίνων, ύστερα από μακρά ασθένεια και ενταφιάστηκε στη Λευκάδα, στο πατρικό του χωριό, τους Τσουκαλάδες.

Την ίδια χρονιά η Εθνική Πικακοθήκη και Μουσείο Αλ. Σούτζου παρουσίασε μεγάλη αναδρομική έκθεση του και εξέδωσε τεκμηριωμένο κατάλογο με επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Άννας Καφέτζη. Έκτοτε έχουν πραγματοποιηθεί εκθέσεις έργων του σε μουσεία, ιδρύματα και γκαλερί, που συντελούν στην ουσιαστική προσέγγιση και αξιολόγηση των πρωτοποριακών εικαστικών του καταθέσεων, οι οποίες καταξιώνονται από το χρίσμα του αέναου νόστου και την εμβάθυνση της βιωματικής εκφραστικής του έντασης.

Ο Θεόδωρος Στάμος με τον Μαρκ Ρόθκο, τον Τζάκσον Πόλοκ και φίλους τους στη Νέα Υόρκη

*O Κώστας Ευαγγελάτος είναι Ζωγράφος, Λογοτέχνης, θεωρητικός της τέχνης.

O ΜΕΓΑΛΟΣ ΓΛΥΠΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΟΝΑΝΟΣ (1863-1940)

  O ΜΕΓΑΛΟΣ ΓΛΥΠΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΟΝΑΝΟΣ (1863-1940)

Γράφει ο Κώστας Ευαγγελάτος

 

Ο Γεώργιος Μπονάνος γεννήθηκε στο Βουνί Ληξουρίου της Κεφαλονιάς το 1863. Σπούδασε γλυπτική από το 1874 έως το 1883 στο Σχολείο των Τεχνών του Ε.Μ.Π. με τον Λεωνίδα Δρόση, δουλεύοντας παράλληλα στο εργαστήριο του Δημητρίου Φιλιππότη. Εκεί δημιούργησε το πρώτο του έργο, τον «Νάρκισσο». Συνέχισε τις σπουδές του στην Ιταλία, στο Ινστιτούτο Καλών Τεχνών της Ρώμης, με καθηγητές τους Antonio Alegreti και Jerolamo Masini. Το 1888 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και άνοιξε Σπουδαστήριο γλυπτικής. Παντρεύτηκε την Σοφία Βαμπά, με την οποία απέκτησε 10 παιδιά. Το σπίτι-εργαστήριο του ήταν στην οδό Μεσογείων, με τεράστιο κήπο. Κοντά του μαθήτευσαν, μεταξύ άλλων, οι γλύπτες Γεώργιος Ματαράγκας και Νίκος Σοφιαλάκης. Το 1911 διορίστηκε καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών. Μετά από πολύ μικρό χρονικό διάστημα όμως, παραιτήθηκε, επειδή δεν έγιναν δεκτές οι εισηγήσεις του για την ίδρυση Ακαδημίας Αρχιτεκτονικής, για θέματα εκπαίδευσης, διοίκησης και κρατικής πολιτικής για τις τέχνες, από τον τότε διευθυντή της σχολής, Γεώργιο Ιακωβίδη και το Υπουργείο Παιδείας.

Ιδιόρρυθμος χαρακτήρας, αλλά όπως μαρτυρούν και οι μαθητές του, ήταν γεμάτος «πάθος, λόγω φλογερής επτανησιακής ιδιοσυγκρασίας». Συμμετείχε με έργα του, σε πολλές εκθέσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και το εξωτερικό, όπως στα Δ΄ Ολύμπια στο Ζάππειο το 1888, στην Παγκόσμια Έκθεση του Παρισιού το 1889, που βραβεύτηκε το γλυπτικό του σύμπλεγμα «Ο Έλλην εν δουλεία» και το 1900, που βραβεύτηκε το έργο του «Κυνηγέτις», εμπνευσμένο από το μυθιστόρημα «Νανά» του Εμίλ Ζολά. Συμμετείχε μέχρι το 1939 στις Καλλιτεχνικές Έκθέσεις του Ζαππείου. Υπήρξε από τους παραγωγικότερους γλύπτες της εποχής του έχοντας φιλοτεχνήσει εκατοντάδες έργα: ανδριάντες, μνημεία, ηρώα, προτομές, κρήνες, αντίγραφα αρχαίων γλυπτών αλλά και ελεύθερες συνθέσεις. Είχε μελετήσει την ιδέα ενός αρχιτεκτονικού-γλυπτικού συμπλέγματος που θα εξυμνούσε την Παλιγγενεσία του έθνους τις νίκες των νεοελλήνων. Το 1914 ολοκλήρωσε την ξύλινη μακέτα της πολύπλοκης σύνθεσης με τίτλο «Ο θρίαμβος της Ελλάδος», κυριολεκτικά έργο ζωής. Η πρόταση του να φιλοτεχνηθεί για την επέτειο των 100 χρόνων από την επανάσταση του 1821 δεν προχώρησε. Το 1927 επανήλθε με νέα πρόταση, με αφορμή την επέτειο των 100 χρόνων από την ίδρυση του Ελληνικού κράτους, η οποία πάλι έμεινε απραγματοποίητη.

Μερικά από τα σημαντικότερα έργα του ανήκουν σε ιδιωτικές συλλογές σε πολλές πόλεις της Ελλάδας, στην Κύπρο (Λευκωσία, Λάρνακα) και στην Αίγυπτο (Αλεξάνδρεια, Κάιρο). Ανάμεσα τους ξεχωρίζουν τα γλυπτά του: «Νανά ή Κυνηγέτις» (Αθήνα, Εθνική Γλυπτοθήκη), «Φιλοδοξία» (Χολαργός, Νομισματοκοπείο). Οι χαρακτηριστικοί έξοχοι ανδριάντες προσωπικοτήτων που έχουν στηθεί σε κτίρια και δημόσιους χώρους όπως: Παναγής, Ανδρέας και Μαρής Βαλλιάνος (Αθήνα, Εθνική Βιβλιοθήκη), Ιωάννης Καποδίστριας (Αθήνα, Προπύλαια Πανεπιστημίου), Ανδρέας Μιαούλης (Ερμούπολις, Πλατεία Μιαούλη). Μνημεία του όπως των  Σταμπολτζή, Χαροκόπου, Κιμουλάκη, Βάρκα, Λιβιεράτου, Λαμπίρη, Καλλιγά, Παπαμιχαλόπουλου, και πολλά άλλα στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών. Των Θερμογιάννη, Σωφρονίου, Μόρφη στο Ναύπλιο. Των Ανδρέα Ραζή στο Δράπανο και Ernest Toole στο Βρετανικό Κοιμητήριο στο Αργοστόλι. Μνημείο Αδελφών Ιακωβάτων  στο Ληξούρι. Μνημείο Πατριάρχη Ιωακείμ Δ΄ στη Χίο. Σημαντικά Ηρώα-Προτομές όπως: Οδυσσέως Ανδρούτσου (Γραβιά), Αθανασίου Διάκου (Αρτοτίνα Φωκίδας), Θεόφιλου Καΐρη (Χώρα Άνδρου). Εμβληματικά Μνημεία Πεσόντων στο Γεράκι Λακωνίας, στο Αργοστόλι, στο Ληξούρι, στα Ψαρά. Υπέροχη είναι η μαρμάρινη προτομή του Λόρδου  Βύρωνα, η μορφή του οποίου τον ενέπνευσε παραγωγικά, σε ποικίλες παραλλαγές και εφαρμογές.

O Καθηγητής Στέλιος Λυδάκης, στην παρουσίαση του βιβλίου «ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΠΟΝΑΝΟΣ, ΚΕΦΑΛΛΗΝ ΕΠΟΙΕΙ», Αθήνα 2014, στο Μουσείο Μπενάκη τον αποκάλεσε «Ο μαρμαροφάγος» επισημαίνοντας : Γενικά ο Μπονάνος ενσαρκώνει το πάθος για την γλυπτική του μαρμάρου μ’ έναν τρόπο , που προυποθέτει την ενδόμυχη σχέση του με το υλικό αυτό.

Με έντονα αισθητικά διδάγματα και βιωματική μελέτη των προτύπων του ιταλικού κλασικισμού ο Γεώργιος Μπονάνος μετά την βράβευση στο Παρίσι της νεανικής, αριστουργηματικής σύνθεσης του με τίτλο «Ο Έλλην εν Δουλεία», στράφηκε σταδιακά μεν αλλά σταθερά, προς μια ρεαλιστική αντιμετώπιση των μορφών που αναδύονται αδιάκοπα από τα μάρμαρα που σμιλεύει. Ο ρεαλισμός του βέβαια έχει μια τάση εξιδανίκευσης και εκφραστικού τονισμού της προσωπικότητας που απεικονίζει με τεράστια τεχνική ευχέρεια. Ανάμεσα στο πλήθος των δημιουργιών του όλων των κατηγοριών ορισμένοι ανδριάντες, ταφικά μνημεία, κρήνες και πορτραίτα αποκαλύπτουν την γλυπτική του ταυτότητα. Αναμφίβολα θα μπορούσε να λάβει και τον τίτλο του εθνικού γλύπτη που ομολογημένα πίστευε ότι του αρμόζει, τόσο για την ιδεαλιστική απόδοση κορυφαίων μορφών και αγωνιστών του Ελληνισμού, όσο και για τον τεράστιο αριθμό των έργων του που είναι διάσπαρτα σε όλη την Ελλάδα.

Ο μεγάλος αυτός γλύπτης έζησε και δημιούργησε σε μια μεταβατική περίοδο για τη νεοελληνική γλυπτική. Αξιοποίησε όμως μέχρι την αποβίωση του το 1940 στην Αθήνα τα διδάγματα των μεγάλων αισθητικών προτύπων της αρχαιότητας, όσο και αυτά των κλασικιστών δασκάλων του 19ου αιώνα. Δούλεψε ακατάπαυστα έργα με πηγαία αφομοιωτική και δημιουργική ανασύνθεση των βασικών αρχών της φυσικότητας, της αρμονικής συσχέτισης των στοιχείων με την άνετη υλοποίηση της μνημειακής του οπτικής.  Βέβαια η προσήλωση του σε αυτά τα πρότυπα, με την μυθολογική, ιστορική και αστική θεματογραφία που ασχολήθηκε εντατικά, την εποχή που τα επαναστατικά κινήματα του μοντερνισμού είχαν αρχίσει να εδραιώνονται με πανευρωπαική εμβέλεια τον έθεσαν εκτός μόδας. Η σχέση του επίσης  με το καθηλωμένο, εντόπιο ακαδημαικό κατεστημένο, το οποίο δεν μπόρεσε να υπηρετήσει υπάκουα, αν και του δόθηκε η δυνατότητα ως καθηγητής, ένεκα ιδεών και χαρακτήρα, δημιούργησαν προς το τέλος της ζωής του πικρία, όπως προκύπτει από συνεντεύξεις και αυτοβιογραφικές σημειώσεις. Η παρακαταθήκη του στο σύνολο της, και ιδιαίτερα ορισμένες συμβολικές συνθέσεις του, εντυπωσιάζει διαχρονικά με την πλαστική δύναμη, την απλότητα του ύφους, την αρχιτεκτονική ισορροπία και την μελετημένη δομή της φόρμας και αποδεικνύει την εφικτή συνέχεια στο χάσμα αιώνων από την μεγάλη κλασική γλυπτική παράδοση.

  

Κώστας Ευαγγελάτος

Ζωγράφος, Λογοτέχνης, θεωρητικός της Τέχνης.

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

 

ΣΥΝΤΟΜΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Β. ΦΙΟΡΑΒΑΝΤΕ

                

Ο Βασίλης Φιοραβάντες γεννήθηκε στην Κεφαλονιά το 1952. Θήτευσε στην εξωκοινοβουλευτική αριστερά στα δύσκολα και γόνιμα χρόνια της δικτατορίας και στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, στο πλαίσιο ενός μαχόμενου μαρξισμού, και μετά το 1976 κατέφυγε στο Παρίσι. Μετά από σπουδές στην τεχνολογία και την πληροφορική, ολοκλήρωσε το διδακτορικό του δίπλωμα στη φιλοσοφία της τέχνης, στο Πανεπιστήμιο Paris I (Σορβόννη), υπό τη διεύθυνση των Francois Chatelet και Olivier Revault d’Allonnes, σχετικά με το έργο του γλύπτη Γ. Σκλάβου. Εργάστηκε επί σειρά ετών στο Πολυτεχνείο Κρήτης και στη συνέχεια εξελέγη αναπληρωτής και έπειτα, τακτικός καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα ΔΕ του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Διδάσκει αντικείμενα σχετικά με τη θεωρία και τη φιλοσοφία του πολιτισμού, της τέχνης και την κοινωνική θεωρία, προσπαθώντας συγχρόνως να δημιουργήσει κριτικές και σφαιρικές θεωρήσεις. Έχει συνεργαστεί με πολλά περιοδικά (“Σήμα”, “Εικαστικά”, “Μαρξιστικό Δελτίο”, κ.ά.) και έχει δημοσιεύσει άρθρα και δοκίμια στην “Ελευθεροτυπία”, στην “Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία”, το “Βήμα”, κ.ά. Έχει συνεργαστεί με ερευνητικά ιδρύματα, παν/μια και σχολές της Ελλάδας και του εξωτερικού, έχει διευθύνει ερευνητικά προγράμματα και έχει οργανώσει επιστημονικά συμπόσια και συνέδρια. Είναι επιστημονικός σύμβουλος σε φορείς, έχει διευθύνει επιστημονικές εκδοτικές σειρές, έχει δημιουργήσει αφιερώματα σε περιοδικά για τη σχολή της Φρανκφούρτης κ.ά. και είναι μέλος επιστημονικών συλλόγων, επιτροπών, εταιρειών κ.ά. Βασική αρχή που προσδιορίζει το έργο του είναι η διαρκής αναζήτηση και επεξεργασία μορφών συλλογικής και ατομικής χειραφέτησης. Η διδασκαλία του, υπ’ αυτή την οπτική, και δεδομένης της καθοριστικής επίδρασής του από τους δύο μεγάλους δασκάλους του, συνάδει με αυτή τη θεώρηση, και επιπλέον προσπαθεί να παράγει και ν’ αναπαράγει το ιδεώδες της απελευθέρωσης δια μέσου της συνειδητής κατάκτησης της γνώσης και της βαθύτερης κατανόησης και επικοινωνίας με την τέχνη. Μερικά από τα σημαντικότερα έργα του είναι: “Κοινωνική θεωρία και αισθητική” (Αρμός), “Μοντερνισμός και κουλτούρα” (Παπαζήσης), “Κριτική θεωρία και άνθρωπος” (Παπαζήσης), “Αρνητική πολιτισμική πράξη” (Παπαζήσης), “Αισθητική και σύγχρονη τραγική συνείδηση” (Παπαζήσης), “Στέρης” (Αρμός), κ.ά.

AΡΘΡΟ ΤΟΥ Κ. ΕΥΑΓΓΕΛΑΤΟΥ ΣΕ SITES ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑΣ

 Μελέτη για τον Γεράσιμο Σκλάβο και το έργο του από τον Βασίλη Φιοραβάντε

Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις ΔiΣΙΓΜΑ η εμπεριστατωμένη μελέτη του δρ. Αισθητικής του Πανεπιστημίου της Σορβόνης, καθηγητή Φιλοσοφίας της Τέχνης και του Πολιτισμού Βασίλη Φιοραβάντε με τίτλο: ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΕΡΑΣΙΜΟ ΣΚΛΑΒΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ. Αφαίρεση, Τραγικότητα, Μοντερνισμός.

Πρόκειται για την 4η έκδοση της μελέτης του, σε πολυτελή εκδοχή, διορθωμένη και συμπληρωμένη. Την επιμέλεια της έκδοσης είχε η Μαριάνθη Οικονομάκου με βοηθό την Μαρία Σφακιανού. Τα κείμενα του Βασίλη Φιοραβάντε που συγκροτούν τον εξαιρετικό τόμο είναι δοκίμια, τα οποία αναφέρονται στη διερεύνηση σε βάθος της ζωής και του έργου του ιδιοφυούς καλλιτέχνη της πρωτοπορίας Γεράσιμου Σκλάβου, με αναφορά στο Παρίσι του μοντερνισμού, της κριτικής και της ριζοσπαστικής απελευθερωτικής κοινωνικής, αισθητικής και καλλιτεχνικής δράσης.

Χαρακτηριστικά κεφάλαια του βιβλίου: Η διαμόρφωση της θεώρησης του κόσμου του Σκλάβου – αισθητική και σύγχρονη τραγική συνείδηση. Αισθητική και ιδεολογία. Η Αφαίρεση και η τραγική θεώρηση. Τα όρια της τραγικής θεώρησης. Ο Σκλάβος και η ελληνική πρωτοπορία του Παρισιού. Ο Σκλάβος και η τεχνική. Η κοινωνική διάσταση της Αφαίρεσης. Τα ιστορικά όρια της ουτοπίας. Ο ιδεολογικός ριζοσπαστισμός και τα αδιέξοδά του. Το νόημα της εξέγερσης της υποκειμενικότητας. Η διαλεκτική της τραγικότητας ή η τραγικότητα της διαλεκτικής. Προς μια εμμενή αρνητικότητα. Ο Σκλάβος, τα Επτάνησα, ο Μοντερνισμός. Ακολουθεί συνοπτικό βιογραφικό σημείωμα του Σκλάβου με ένθεση πολλών σημαντικών έργων του και φωτογραφικών ντοκουμέντων.

Η μελέτη αυτή καλύπτει με επιστημονική αρτιότητα και εποπτική κατάθεση την προσωπικότητα του Σκλάβου και αποτελεί την πλέον σημαντική αναλυτική κριτική αναφορά στο ρηξικέλευθο έργο του. Ο Βασίλης Φιοραβάντες, ο οποίος έχει πολυεπίπεδη συγγραφική, διδακτική, εκδοτική και διοργανωτική δραστηριότητα, είναι από τους πρώτους ερευνητές που ασχολήθηκαν συστηματικά με το έργο του Γεράσιμου Σκλάβου-Sklavos, του Γεράσιμου Σταματελάτου-Steris, αλλά και του διάσημου γλύπτη Αλμπέρτο Τζιακομέττι-Giacometti. Έχοντας διαχρονικά μελετήσει τις θέσεις, τις φάσεις και τα επιτεύγματα του μοντερνισμού στην θεωρητική συγγραφική του “Τριλογία” για αυτούς, μεταφέρει με ουσιαστικό και παιδευτικό τρόπο τα θεμελιώδη στοιχεία, τάσεις, προσανατολισμούς και μεθοδεύσεις της σύγχρονης εικαστικής και θεωρητικής σκηνής της εποχής που έζησαν με προβολές στο μέλλον.

Εξιχνιάζει και προεκτείνει κριτικά τις συνθήκες που έδρασε δημιουργικά ο Γεράσιμος Σκλάβος, με το προνόμιο της διαλεκτικής και διεξοδικής επιστημονικής έρευνας, μακράν από επιφανειακές προσεγγίσεις συναισθηματικού τύπου και όψιμου ενδιαφέροντος εκπροσώπων μονολιθικών ιστορικών και συγκριτικών προσεγγίσεων. Αναλύει διεξοδικά τα κοσμογονικά και πολυσχιδή φαινόμενα της πολυσήμαντης εικαστικής κατάθεσης της κορυφαίας δημιουργικής δεκαετίας του Σκλάβου, που διακόπηκε τραγικά με τον πρώιμο θάνατο του το 1967 και παραθέτει βιβλιογραφικά όλη την εικαστική εκθεσιακή πορεία του καλλιτέχνη μέχρι και το 1998. Η νέα έκδοση προβάλλει και ξαναφέρνει δυναμικά στο προσκήνιο την αυθεντική κατάθεση του καλλιτεχνικού “γίγνεσθαι” του Σκλάβου, που πάντα θα προξενεί συζητήσεις, αισθητικές και πνευματικές εξεγέρσεις.

Κώστας Ευαγγελάτος
Ζωγράφος, Λογοτέχνης, Θεωρητικός της τέχνης

*Δημοσιεύτηκε στα:

https://portoni.gr/wordpress/2021/02/08/%ce%bc%ce%b5%ce%bb%ce%ad%cf%84%ce%b7-%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%bf%ce%bd-%ce%b3%ce%b5%cf%81%ce%ac%cf%83%ce%b9%ce%bc%ce%bf-%cf%83%ce%ba%ce%bb%ce%ac%ce%b2%ce%bf-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%cf%84%ce%bf-%ce%ad/

https://kefalonianews.gr/%ce%bc%ce%b5%ce%bb%ce%ad%cf%84%ce%b7-%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%bf%ce%bd-%ce%b3%ce%b5%cf%81%ce%ac%cf%83%ce%b9%ce%bc%ce%bf-%cf%83%ce%ba%ce%bb%ce%ac%ce%b2%ce%bf-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%cf%84%ce%bf-%ce%ad/

https://ekefalonia.gr/category/culture/

https://kefaloniamagazine.gr/apopsi/meleti-gia-ton-gerasimo-sklavo-kai-to-ergo-toy-apo-ton-vasili-fioravante/

https://www.inkefalonia.gr/politismos/91024-meleti-gia-ton-gerasimo-sklavo-kai-to-ergo-tou-apo-ton-kathigiti-vasili-fioravante